LỄ CẤP SẮC CỦA NGƯỜI DAO THANH Y

Lễ cấp sắc là nghi lễ quan trọng, công nhận sự trưởng thành đối với người đàn ông ở tất cả các ngành Dao CẤP SẮC
Trong lễ cấp sắc, người thụ lễ được đặt pháp danh (tên âm). Sau khi trải qua nghi lễ này người con trai Dao mới i đủ điều kiện được công nhận là con cháu bàn vương, được đặt pháp danh, được bàn bạc và giải quyết các công việc trong gia đình và được thờ cúng tổ tiên… Lễ cấp sắc là một di sản văn hóa quý báu, đồng thời cũng là một khi tư liệu rất quý giúp cho việc nghiên cứu về nhiều lĩnh vực như: Tôn giáo, tín ngưỡng, văn hóa dân tộc… Trong đó chứa đựng nhiều nội dung tư tưởng mang tính giáo dục sâu sắc, thể hiện bản chất tốt đẹp và mang đạm bản sắc dân tộc Dao. Thông qua nội dung các bài cúng khấn, các bài hát trong Lễ cấp sắc đã nổi lên khát vọng của con người mong muốn có một cuộc sống sung súng và hạnh phúc, thể hiện những quan niệm về đạo được, chứa đựng những giá trị nhân bản mang tính hướng thiện và có tác dụng giáo dục sâu sắc. Đó là sự tôn trọng người thầy, biết ơn nghĩa sinh thành của cha mẹ, chung thủy với bạn bè, trong nghĩa, có lòng vị tha, không phản bội, lừa gạt… Những lời giáo huấn này được thực hiện bằng lời thề dưới sự chứng giám của thần linh, trời đất, tổ tiên và trước cả cộng đồng dòng tộc nên có tác dụng rất lớn cho nhân cách của người được cấp sắc nói riêng và cả cộng đồng tham dự nói chung. Lễ cấp sắc mang tính chất thần bí nhưng tiềm ẩn trong đó là nét văn hóa đặc sắc, đạo đức, lịch sử, nghệ thuật cần được khai thác bảo tồn và phát huy các giá trị.
Lễ cấp sắc của của người Dao Thanh Y được gọi là phùn voòng (bàn vương). Đây là cách gọi bằng âm dao Thanh Y
Người Dao Thanh Y quan niệm: Đệ tử/người thụ lễ cấp sắc còn bố thì người bố phải tham gia vào nghi lễ cấp sắc và tạ ơn các thày thay cho con trai. Nếu người bố qua đời thì anh trai cả phải đảm đương việc này. Trường hợp khi đệ tử/người thụ lễ là con trai cả đã bị mất bố thì người đỡ đầu tại nghi lễ cấp sắc này có thể là ông bác cả. Trước khi thực các nghi thức, người phụ giúp gia chủ mời còn gọi là người giúp việc (đù đáy) để đảm nhiệm các công việc phụ chuẩn bị các vật phẩm như: cắt giấy, chuẩn bị rượu cúng, bánh cúng… cho các thày thực hành nghĩ thức. Những người giúp việc này đều phải trải qua nghi lễ cấp sắc (chạy sấy) thì mới có thể tham gia vào các công việc của thần linh.
Các bước chính thực hiện trong nghi lễ cấp sắc: trước tiên gia chủ phải mang lễ như: Tiền (là giấy bản), hương… đến nhà thầy cúng thứ nhất để báo cáo và xin phép, tiếp số thầy cúng sẽ mang lễ ra miếu ông mo (miếu thời thổ địa) của bản để cúng báo cáo và xin phép sau đó gia chủ mới tiến hành xem ngày, cuối cùng thực hiện tổ chức nghi lễ cấp sắc. Trong lễ cấp sắc Dao Thanh Y có nhiều người thụ lễ cùng một lúc. (một người thụ lễ, thường có ba thày tương ứng với ba bát hương (thày thực hiện nghi lễ với thần thành (Ngọc Hoàng) và tổ tiên; Hai người thụ lễ có sáu thày tương ứng sáu bát hương). Tùy theo số lượng người thụ lễ mà số lượng các thày và bát hương tăng theo). Thực hiện các nghi thức trong lễ cấp sắc, các thày chia theo nhóm: Nhóm thầy thứ 5 đến thứ 2: Đến nhà gia chủ trước tiên để chuẩn bị các thủ tục nghi thức, lễ… và lập đàn thờ.
Nhóm thầy thứ nhất. Đến nhà gia chủ sau đó đảm nhiệm việc cúng, thực hành các nghi thức Lễ cấp sắc
Nghi lễ cấp sắc của người Dao Thanh Y không cấp miếu đèn (đặt tên âm) sau đó mới cấp sắc và binh mã như Dao Thanh Phán mà thực hiện đồng thời việc đặt tên âm và cấp bảy nghìn âm binh cho người thụ lễ. Tại mỗi thôn, bản của người Dao Thanh Y bao giờ cũng có một miếu ông mo đảm nhiệm việc giữ vía, cầu tài lộc, xua đuổi tà ma… cho thôn, bản. Đây là điểm ít thấy tại các nhóm Dao nằm trong phương ngữ miền. Các nghi thức thực hiện trong nghi lễ cấp sắc của người Dao Thanh Y, theo truyền thống được tổ chức thường kéo dài khoảng ba ngày hai đêm. Tuy nhiên, ngày nay thực hiện nếp sống văn hóa, văn minh, nghi lễ cấp sắc được tổ chức trong một ngày, một đêm theo trình tự các bước chính.
Lễ cấp sắc của người Dao Thanh Y, xã Thượng Yên Công, thành phố Uông Bí, không chỉ thể hiện nét văn hóa đặc trưng của đồng bào dân tộc nơi đây mà thông qua các nghi thức thực hiện còn thể hiện các hệ giá trị về: đạo đức, lịch sử, nghệ thuật, nhân sinh… gắn với chu kỳ vòng đời người vẫn được duy trì và bảo tồn từ đời này sang đời khác và trở thành dấu ấn trong tiềm thức, là nét đẹp văn hoá tinh thần của người dân nơi đây, cần được khai thác bảo tồn và phát huy các giá trị cho thế hệ hôm nay và mai sau.